Jupiter en Callisto

Wandtapijten zijn big business in de 16de eeuw. François Spiering (± 1550-1630) staat aan het roer van de Nederlandse wandtapijtkunst en siert zijn pronkstukken vaak met mythologische voorstellingen zoals de Metamorfosen van Ovidius. Wandtapijten zijn in die tijd de dure variant van behang: Spiering vraagt vaak wel 30 florijnen per tapijt, waarmee hij meer dan 10 florijnen winst maakt. Ter vergelijking: Jan met de pet verdient gemiddeld 15 stuivers per dag (1 florijn = 28 stuivers). Zo’n enorm kleed aan de muur krijgen is een kwestie van veel ladders en veel mensen: “om de meter stond er een man op een ladder en dan maar trekken en sjorren” […]

Oog 2 (2009) Uitgelicht

Advertisements

Pepmiddel avant la lettre

[…] Een reukzoutflacon is een typisch 19de-eeuws modeverschijnsel.
Vrouwen worden zó strak in hun korset geregen dat ze naast een
wespentaille een voortdurende neiging tot flauwvallen krijgen.
De remedie: als de (adem)nood hoog is, snuiven de ingesnoerde
dames aan een flesje met reukzout, een poeder waaruit ammoniak
vrijkomt zodat ze prompt weer op aarde terugkeren. Om te
voorkomen dat zo’n flesje stukvalt, wordt het met een kettinkje
aan een ring bevestigd […]

Oog 4 (2009) Aanwinst

Japanse jachttrofee

De zon komt op boven zacht glooiende Japanse heuvels. Het lieflijke beeld wordt bruut verstoord door twee gouden oren van elk een meter die aan de horizon opduiken, gevolgd door een immense hoeveelheid soldaten die in
felgekleurde harnassen ten strijde trekken. Dit is een alledaags schouwspel in het Japan van de 16de eeuw. Het land heeft een keizer – voor de show – maar wordt in werkelijkheid geregeerd door talloze clans die elkaar het licht van de rijzende zon in de ogen niet gunnen […]

Oog 2 (2009) De Aanwinst

Culinair ABC

Meisjes van Verkade

De Meisjes van Verkade staan sinds 1886 symbool voor de Nederlandse
koekjesverslaving: al in de 17de eeuw stonden Nederlanders bekend als koeck-eters. Tegenwoordig kennen we ‘de meisjes’ als kekke koekenbaksters in de Verkadereclames. Ze bestonden al honderd jaar geleden: in zwermenreisden Amsterdamse meisjes vanaf 14 jaar naar Zaandam om in de fabriek te werken. […] Vanzelfsprekend werkten alleen jonge meiden in de fabriek. Na hun trouwen pakten ze alleen nog de boterhammen van hun man in.

[…] IJscoman
‘Keesje de IJssiesman’ was een van de eerst Nederlanders die (rond 1890) met een ijscokar de straat op ging. Bij de elite was ijs naar Frans of Italiaans recept al een veel gegeten dessert, maar voor de werkman kwam ijs pas binnen handbereik toen banketbakkers op straat ijs gingen venten. Bij zo’n
‘ambulante pâtissierglacier’ kreeg je het ijs op een stukje papier voor 1 cent per portie. […]

Oog 2 (2009) ABC

Portrettengalerij ‘Het mooiste naaktportret van Nederland’

Zondeval
Dat het hier gaat om de grootste zonde van de mens, zie je aan het sensuele schilderij van Hendrick Goltzius niet direct af. Wellustig kijken Adam en Eva elkaar in de ogen. Boven hen schemert de slang met de kop van Medusa door de bladeren van de appelboom. De twee geiten staan symbool voor het vrouwelijke gebrek aan kuisheid, de kat staat voor het huwelijk dat ze daardoor mislopen. Het grijze vlekje boven de pink van Adam geeft zijn vleselijke zwakte weer: een olifant met zijn slurf in de lucht.

[…] Op het randje
Dat het gezin van Jan Sluijters zijn grootste inspiratie is, wordt niet door iedereen gewaardeerd. In de jaren dertig weigert het Stedelijk Museum zijn werk tentoon te stellen omdat Sluijters ‘moeders heeft uitgebeeld als publieke vrouwen, en kinderen als zinnelijke troeteldiertjes’. Dit portret van de rug van zijn vrouw is al op het randje, maar zijn frontale rondborstige vrouwportretten worden steevast naar de prullenbak verwezen.

Oog 3 (2009) Portrettengalerij

Portrettengalerij Stillevens

Mooi dood
Jan Weenix grossierde in stillevens, met jachtscènes en dood wild als specialiteit. En daar was vraag naar. Jagen was het ultieme tijdverdrijf van de 17de-eeuwse adel en wie na afloop geld overhad, liet de buit ook vereeuwigen. Vanzelfsprekend behoren dood en vergankelijkheid tot de onvermijdelijke symboliek, maar waarschijnlijk deed Weenix vooral ook waar hij goed in was: het tonen van zijn vakmanschap door het velletje van de geschoten haas zo aaibaar mogelijk te maken en zo dramatisch mogelijk uit te
lichten.

[…] Ordinair staaltje reclame
Is dit stilleven behalve een symbolisch tafereel ook een ordinair staaltje reclame avant la lettre? Van Ravesteyn schildert heel secuur de drie ‘fasen’ van de walnoot, waar in de 17de eeuw allerlei christelijke symboliek achter schuilt: op de tafel ligt het zoete hart van de walnoot die staat voor de zoetheid van Christus, rechts ligt de harde schil die verwijst naar de ‘alomvattende’, en links ligt de dop die het lijden van Christus aan het kruis symboliseert. Midden in de drie-eenheid legt Van Ravesteyn een pijp en een opvallend pak ‘orientael taback’. Wellicht de vroegste reclamecampagne voor de ‘exotische’ tabak van Gerrit Marschal uit Dordrecht, anno 1671.

Oog 2 (2009) Stillevens

Zelfportrettengalerij

Karel du Jardin (1662).

Karel du Jardin werkt zich op van zoon van een arme vetwerker aan de Amsterdamse Kalverstraat tot vooraanstaand kunstenaar aan de Keizersgracht. Hij portretteert rijke landgenoten als Michiel de Ruyter
en is trots genoeg om ook zichzelf in edelmanskledij af te beelden.

[…] Piet Mondriaan (1918).

Dit zelfportret schildert Piet Mondriaan als betaalmiddel voor het pak dat hij op het schilderij draagt. Om aan te tonen dat abstractie en figuratie elkaar niet uitsluiten, zet Mondriaan in het portret zijn eigen – vrij confronterende – portret voor een van zijn niet geïdentificeerde ‘composities met kleurvlakjes’.

Oog 1 (2009) Zelfportretten